EKKO - Óformleg og formleg málsmeðferð

Látið vita

Ábending, tilkynning eða grunur. Ávallt er brugðist við. Óformleg málsmeðferð felst fyrst og fremst í samtali og stuðningi og óbeinum aðgerðum. Ef utanaðkomandi/þriðji aðili kemur með ábendingu um EKKO-mál eða ef nafnlausar ábendingar berast þá er byrjað á að ræða við meintan þolanda.

Hlustun og mat

Leitað er upplýsinga hjá tilkynnanda og veittur stuðningur með trúnaðarsamtali eða ráðgjöf. Fyrstu viðbrögð eru alltaf að hlusta, án þess að spyrja leiðandi spurninga og án þess að efast um frásögnina. Þakka traustið og staðfesta að það hafi verið rétt að segja frá. Starfsfólk sem leitað er til metur í framhaldinu hvort það treystir sér til að vera áfram í hlutverki stuðningsaðila hverju sinni (skrá, bregðast við, fylgja eftir). Ef viðkomandi treystir sér ekki til þess þá aðstoðar hann nemandann við að leita t.d. til náms- og starfsráðgjafa eða umsjónarkennara. Þegar um óformlegt mál er að ræða eru fleiri ekki dregnir inn í málið, nema á óformlegan hátt og að höfðu samráði við nemandann. Ef samtal leiðir í ljós að málið eigi betur heima í formlegum farvegi þá eru viðeigandi skref tekin. Sum mál ber að tilkynna til barnaverndaryfirvalda.

Skráningar

Málið er skráð í gögnum þess starfsfólks sem leitað er til. Ef um formlegt mál verður að ræða á síðari stigum þá fara skráningar frá fyrri stigum inn í það mál. Námsráðgjafi heldur skrá yfir mál sem koma upp og fær því lágmarksupplýsingar (nöfn ekki skráð þar ef óskað er eftir nafnleynd).

Viðbrögð

Næstu skref eru ákveðin í samráði við nemandann. Oft er um óbeinar aðgerðir að ræða í óformlegri málsmeðferð. Ekki er farið í „kortlagningu“, þar sem talað er við alla hlutaðeigandi o.s.frv. Aðrir innan skólans eru ekki upplýstir um málið, nema þá með óformlegum hætti, með samþykki nemandans. Sjá lista yfir möguleg viðbrögð aftast í þessu skjali

Eftirfylgni og endurskoðun

Athugað hvernig gengur, spurt um líðan, boðin áframhaldandi samtöl og stuðningur, leiðir ræddar. Farið aftur í viðbrögð eftir þörfum. Ekki skulu líða meira en þrjár vikur á milli þess að stuðningsaðili hafi samband á meðan málsmeðferð er enn ólokið. Því er haldið opnu að færa málið í formlegan farveg. Ef árangur næst ekki, ef forsendur breytast eða ef nemandi óskar eftir því er sá möguleiki alltaf opinn að hefja formlega málsmeðferð.

Lok málsmeðferðar

Málsmeðferð lýkur ef nemandi og stuðningsaðili eru sammála um að viðeigandi skref hafi verið tekin, viðkomanda líði betur, aðstæður hafi lagast eða ef nemandi afþakkar frekari afskipti. Staðfest er að frekari afskipti verði ekki af hálfu stuðningsaðila að sinni. Nemandi fær hvatningu til að láta aftur vita ef þörf krefur.

Látið vita

Ábending, tilkynning eða grunur, ávallt er brugðist við. Formleg málsmeðferð felur í sér kortlagningu, víðtækara samráð og möguleika á markvissari viðbrögðum.

Hlustun og mat

Samtal og stuðningur. Fyrsta skref er alltaf að hlusta, skapa traust og öryggi og kanna svo málin nánar áður en nokkuð er aðhafst. Farið er yfir málið í ró og næði með nemandanum. Ef ekki hefur verið leitað til náms- og starfsráðgjafa er útskýrt að það sé best (þó alltaf með leyfi nemandans). Sá sem heldur utan um mál verður hér nefndur stuðningsaðili. Náms- og starfsráðgjafi heldur utan um mál í formlegum farvegi.

Bráður stuðningur og viðbrögð (ef við á)

Strax er metin þörf nemanda fyrir bráðan stuðning og hann veittur. Nemandi og stuðningsaðili ákveða í sameiningu hvort ástæða er til að leita til utanaðkomandi fagaðila (áfallahjálp, bráðamóttaka, lögregla). Undir 18 ára: Ef um ofbeldi eða kynferðislega áreitni er að ræða skal hafa samband við barnaverndaryfirvöld. Þá er skólameistari hafður með í ráðum. Yfir 18 ára: Skólayfirvöld aðstoða þolanda við að leita að sérfræðiaðstoð meðferðaraðila með sérþekkingu á umræddum brotum. Ákveði þolandi að leita réttar síns munu skólastjórnendur vera honum til aðstoðar eftir bestu getu.

Tryggja öryggi (ef við á)

Ef ástæða er til að ætla að öryggi nemanda sé ógnað skal finna leiðir til að bregðast við því. Skólameistari getur beint tilmælum til þess tilkynnta að takmarka umgengni sína við annan nemanda/aðra nemendur. Einnig er mögulegt að grípa til tímabundinna aðgerða eins og að vísa nemanda  í fjarnám/úr skóla eða að senda starfsmann í leyfi, að minnsta kosti á meðan kortlagning fer fram

Tilkynna (ef við á)

 Ef grunur leikur á að barn/ungmenni búi við óviðunandi uppeldisaðstæður, verði fyrir ofbeldi eða annarri vanvirðandi háttsemi eða stofni heilsu sinni og þroska í alvarlega hættu er skylt að tilkynna það barnaverndarþjónustu (skv. 16 og 17 gr. Barnaverndarlaga nr. 80/2002). Það fer eftir eðli og alvarleika máls hvort, hvenær og hvernig foreldrar/forráðamenn eru settir inn í mál. Nemendur sem eru undir 18 ára fá þó alltaf hvatningu til að treysta foreldrum sínum fyrir því sem þau eru að upplifa og nýta það stuðningsnet sem þau hafa heima fyrir.

Skráningar

Náms- og starfsráðgjafi fer fyrir EKKO teymi og leiðir alla jafna vinnu við formleg mál. Hann heldur utan um gögn og skráningar. Gögn eru geymd í öruggri vörslu náms- og starfsráðgjafa og/eða í málakerfi skólans. Málsgögnum er síðar eytt í samræmi við persónuverndarlög og lög um skjalavörslu.

Kortlagning

Mál eru könnuð áður en brugðist er við. Viðtöl eru oftast grunnurinn að því að kanna mál. Önnur gögn geta til dæmis verið afrit af netsendingum, myndum og slíku. Stuðningsaðili boðar fundi og metur hvaða aðila þarf að ræða við. Ávallt er rætt einslega við alla aðila máls í upphafi. Rætt er við þá sem tengjast málinu og aðra sem geta veitt upplýsingar en ekki eru fleiri dregnir inn í mál en nauðsyn krefur. Trúnaðar er gætt og tekið tillit til persónuverndarsjónarmiða.

EKKO-teymi

EKKO-teymi fundar um formleg mál. Þ.e. námsráðgjafi, jafnréttisfulltrúi og þriðji aðili sem ákveðinn er hverju sinni (t.d. umsjónarkennari, skólameistari). Námsráðgjafi metur hvenær tímabært er að kalla það saman. Stundum á vel við að kortleggja áður en EKKO-teymi hittist. Tilgangur teymisins er sá að stuðningsaðili beri ekki einn ábyrgð á framvindu málsins og viðbrögð séu ákveðin með góðu samráði. Starfsfólk og fagaðilar sem vinna saman að hag barns/ungmennis geta rætt sín á milli um trúnaðarmál. Ef nemandi óskar eftir því að ekki sé rætt um málið innanhúss er leitað til utanaðkomandi ráðgjafa. Ef óskað eftir því, eða ef ástæða er til að einhver sé ekki inni í máli vegna vanhæfis, þá er tekið tillit til þess. Aðkoma skólameistara fer eftir aðstæðum hverju sinni, en sá möguleiki er alltaf fyrir hendi að hann stígi inn í, taki þátt í viðbrögðum eða veiti stuðning.

Viðbrögð

Samráð er haft um aðgerðir sem gripið er til. Sérstaklega er mikilvægt að þau sem upplifa að á þeim sé brotið séu höfð með í ráðum. Einnig þarf sá sem er sakaður um að brjóta gegn öðrum að fá gott utanumhald, fræðslu og aðstoð við að taka ábyrgð. Viðbrögð geta verið allskonar, geta tekið tíma og þau geta átt sér stað án vitundar allra hlutaðeigandi. Hvert mál er einstakt. Sjá lista yfir möguleg viðbrögð aftast í þessu skjali.

Aðstoð og samráð

Aðstoðar fagaðila er leitað eftir þörfum, hvenær sem er í ferlinu, en sér í lagi ef lausn næst ekki. Nemendur (og aðstandendur ef við á) fá hvatningu til að nýta ýmis úrræði. Aftast í þessu skjali má sjá lista yfir samstarfsaðila og úrræði sem leita má til. 

Eftirfylgni og upplýsingar

Athugað hvernig gengur, spurt um líðan, boðin áframhaldandi samtöl og stuðningur, leiðir ræddar. Farið aftur í viðbrögð eftir þörfum. Ekki skulu líða meira en þrjár vikur á milli þess að stuðningsaðili hafi samband á meðan málsmeðferð er enn ólokið. Ef utanaðkomandi aðilar óska eftir upplýsingum um meðferð máls er staðfest að verið sé að vinna að málinu. Markmiðið er að veita fullvissu um að mál séu í farvegi og brugðist verði við. Ef aðilar máls (eða foreldrar/forráðamenn nemenda undir 18 ára aldri) óska eftir upplýsingum um meðferð máls eru þær veittar, með tilliti til trúnaðar. Einnig er unnt að veita skriflegt yfirlit yfir hvar málið er statt í ferlinu og hvað aðgerða hefur verið gripið til.

Lok málsmeðferðar

Þegar lausn hefur fengist, þannig að ekki er talin ástæða til frekari afskipta skólans varðandi tiltekið mál, þá er það skráð í gögn málsins og í skrá yfir EKKO mál. Að minnsta kosti sex vikur þurfa að líða þar sem ástand/samskipti/líðan teljast ásættanleg og án þess að nokkuð komi upp á, til þess að hægt sé að loka formlegu máli. Tryggt er að aðilar máls viti/samþykki að málsmeðferð teljist lokið en þau hvött til að láta vita ef aðstæður breytast.

Áframhaldandi samtöl og stuðningur

Það eru líka viðbrögð að hlusta og styðja.

Bent á fræðsluefni, fagaðila og foreldra/forráðamenn

Minna á að hægt er að leita til náms- og starfsráðgjafa og heilsugæslunnar. Nemendur eru hvattir til að treysta foreldrum/forráðamönnum sínum fyrir vandanum og nýta það stuðningsnet sem þau hafa heima fyrir.

Kennarar/starfsfólk látið vita

Látið vita af samstarfserfiðleikum eða líðan nemenda til að þau geti verið bandamenn þeirra og gert ráðstafanir við hæfi. Sem dæmi að gæta þess að ákveðnir nemendur þurfi ekki að vinna saman verkefni, eða að nemendur þurfi ekki að velja sig sjálf saman í hópa. Lágmarksupplýsingar eru veittar um hverjir eiga í hlut og hvaða ráðstafana er óskað, en ekki farið í saumana á atburðum eða upplifun nemenda.

Fræðsla og umræða til nemenda/á starfsmannafundi

Fræðsla/umræða um samskipti og mörk meðal starfsfólks og/eða nemenda (t.d. á kennarafundi eða í umsjónartíma). Námskeið/fyrirlestur/vinnustofa fyrir hópinn, á vegum utanaðkomandi aðila/sérfræðinga, getur verið góður kostur. Ekki um viðkomandi mál heldur almenn fræðsla og verkefni. Formleg málsmeðferð: Huga skal að skólasamfélaginu í heild sinni og ólíkum hópum þegar upp kemur kynferðislegt ofbeldi, einelti eða áreitni. Starfsfólk, foreldrar/forráðamenn og nemendur geta verið þolendur, gerendur og aðstandendur. Því getur fylgt vanmáttur og vanlíðan að vera aðstandandi, sérstaklega ef vafi liggur á því að tekist sé á við málin innan skólans af hæfni og hugrekki. Ef upp koma mál sem ástæða er til að ætla að hafi víðtæk áhrif í félagslegu samhengi þá getur verið gagnlegt að setja málefnið á dagskrá, efla fræðslu og forvarnir. Þá er markmiðið að skapa traust, vísa á viðeigandi úrræði og bjóða stuðning eftir því sem við á. Þetta þarf að meta hverju sinni og vanda upplýsingagjöf og fræðslu, sérstaklega með tilliti til trúnaðar og persónuverndar.

Ræða við aðila

Óformleg málsmeðferð: Hægt er að ræða á almennum nótum við aðila sem fer yfir strikið í samskiptum. Reyna að hafa áhrif á sýn viðkomandi, ná til þeirra, kanna líðan þeirra og hugsanlegan vanda. Leiðbeina, veita tiltal og/eða styðja. Þetta er hægt að gera án þess að nefna nein nöfn. Formleg málsmeðferð: Stuðningur, leiðsögn, fræðsla, tiltal. Tökum erfiðu samtölin, sýnum hugrekki, stöðvum neikvæða hegðun. Hvatning til að líta í eigin barm, taka ábyrgð og virða mörk. Stuðningur við að setja mörk.