SAG 313 Tuttugasta öld

Undanfarar: SAG 103 og 203

Áfangamarkmið
Nemandi
Fyrri heimsstyrjöld
greini stöðu heimsmála við upphaf fyrri heimsstyrjaldar, stöðu stórvelda, framgang nýlendustefnu og stjórnmálahræringar
greini fyrri heimsstyrjöld með hliðsjón af eyðingarmætti vígvéla, hlutskipti hermanna og óbreyttra borgara
þekki breytingar á stöðu ríkja í kjölfar styrjaldarinnar (Íslands, Þýskalands, Austurríkis, Rússlands, Tyrklands, Japans)
meti áhrif styrjaldarinnar á framfarahyggju og andlegt líf
kynni sér og geri grein fyrir frásögn Stefans Zweigs af aðdraganda og áhrifum fyrri heimsstyrjaldar og/eða sagnfræðilegri umfjöllun um sama efni (þversnið)
kanni rússnesku byltinguna með hliðsjón af hugmyndastefnum, kenningu Leníns og framgangi byltingarinnar fram til seinni heimsstyrjaldar (þversnið/langsnið)
Millistríðsárin
greini þverstæður millistríðsáranna: góðæri og kreppu, öfgastefnur (Sovétríkin, Þýskaland) og milliveg (Bandaríkin, Norðurlönd)
greini viðbrögð við heimskreppunni í stjórnmálum og atvinnulífi, t.d. varðandi hlutverk ríkisvaldsins (þversnið)
þekki átakalínur í íslensku samfélagi, milli stjórnmálaafla, í þjóðlífi og menningarlífi, t.d. milli alþjóðahyggju og verndarstefnu, sveita og bæja, vinstri og hægri
Kalda stríðið
skapi sér mynd af kalda stríðinu sem fyrirbæri og tímabili, t.d. með því að kanna viðhorf fólks í umhverfi sínu, leita upplýsinga á Neti og í ritum, í skáldskap og kvikmyndum
leiti upphafs og róta kalda stríðsins, t.d. með því að kynna sér mismunandi skýringar í uppsláttarritum og í fræðigreinum
þekki atburðarás kalda stríðsins í stórum dráttum, frá lokum seinni heimsstyrjaldar til falls sovétkerfisins í Austur-Evrópu; einnig gang mála á Íslandi
kanni einstakan atburð kalda stríðsins, svo sem inngöngu Íslands í NATO, Kúbudeiluna, innrás Sovétmanna í Tékkóslóvakíu eða fundinn í Höfða (þversnið)
kanni viðskiptatengsl Íslands sem mótuðust af aðstæðum í kalda stríðinu, t.d. Marshallaðstoðina, fisksölusamninga við Sovétríkin og Bandaríkin og atvinnuhagsmuni á Suðurnesjum
skoði mismunandi leiðir Norðurlanda í kalda stríðinu og einnig stöðu og möguleika landanna í heild út frá hugmyndum um „norrænt jafnvægi“
kynni sér endalok nýlendustefnu og þróunarleiðir í þriðja heiminum í ljósi kalda stríðsins
kanni menningarleg og félagsleg áhrif kalda stríðsins, þ. á m. á Íslandi, t.d. á verkalýðshreyfingu og stjórnmálaflokka, neysluvenjur (tyggjó og Rússajeppar), stöðu kynja, orðfæri manna og félagastarf, svo og viðhorf til þjóðernis og kynþátta
kynni sér vígbúnað risaveldanna, ógnarjafnvægi, kjarnorkuvá og friðarhreyfingar; hafi skoðað þetta í ljósi hernaðartækni og/eða bókmennta og kvikmynda
kynni sér njósnastarfsemi í kalda stríðinu og skáldsögur og kvikmyndir sem sóttu efnivið í slíka starfsemi
þekki til þrenginga og erfiðleika sem ýmsir hópar og einstaklingar urðu fyrir í austri og vestri, svo sem takmarkana á atvinnumöguleikum, stjórnmálaþátttöku og tjáningarfrelsi (þar með talin sjálfsritskoðun)
þekki til andófs af ýmsu tagi, t.d. hópsins Charta 77 í Tékkóslóvakíu, Samstöðu í Póllandi og Víetnamhreyfingarinnar á Vesturlöndum
kynnist mismunandi viðhorfum til veru bandaríska hersins á Íslandi á tímabilinu með hliðsjón af þjóðerni, stjórnmálastefnum, menningarvarðveislu og viðskiptahagsmunum
kanni viðhorf manna til menningaráhrifa sem tengd voru veru hersins á Íslandi, t.d. varðandi djass og rokktónlist, útvarp og sjónvarp
kynni sér hvernig menning á Íslandi dró dám af kalda stríðinu, t.d. í bókmenntum, bókaútgáfu og kynningarstarfsemi stórveldanna
kanni breytta stöðu Íslands eftir lok kalda stríðsins, t.d. með viðtölum við stjórnmálamenn, fræðimenn og viðskiptafólk
geri sér grein fyrir gagnsemi og takmörkunum hugtaksins „kalt stríð“ um ákveðið tímabil í sögunni
Á líðandi stund
kanni málefni sem umrædd eru á líðandi stund og greini sögulegar rætur þeirra og ferli
Í þessum áfanga er fjallað um landafræði sem fræðigrein, notagildi hennar og tengsl við aðrar fræðigreinar. Lögð er áhersla á kortalestur og kortagerð, ýmsar gerðir loftmynda og túlkun þeirra. Fjallað er um landnýtingu á Íslandi og á heimsvísu, breytingar á notkun lands og afleiðingar þess. Skilgreint er hvað felst í skipulagi lands og á hvaða stoðum slíkt skipulag hvílir. Gerð er grein fyrir undirstöðum efnahagslífs, nýtingu auðlinda og tengslum þessara þátta. Kynnt eru grunnhugtök lýðfræðinnar, vandamál er tengjast fólksfjölgun og breytingum á búsetumynstri og loks orsakir og afleiðingar fólksflutninga. Megináhersla er á að nemendur vinni nokkur sérhæfð en fjölbreytt verkefni sem krefjist upplýsingaöflunar með margs konar miðlum og úr fjölbreyttum heimildum. Einnig að nemendur spái í framtíð samfélags og menningar með sérstöku tilliti til tækni, heilbrigðis, lífskjara, atvinnulífs, skiptingar lífsgæða eða friðarhorfna