SAG 203 1750 til líðandi stundar

Áfangamarkmið
Nemandi
Draumur um betra líf
verði handgenginn lýsingu á íslensku þjóðfélagi í byrjun nítjándu aldar, þ.e. kjörum og viðhorfum almennings, stjórnkerfi, lífsbjörg og fleiri þáttum
þekki svipmyndir þjóðfélags á svipuðum tíma á öðrum stöðum til samanburðar, t.d. í Danmörku og Englandi
viti hvernig lýðræðishugmyndir fengu byr í Bandaríkjunum, Frakklandi og Englandi og stungu niður fæti í öðrum löndum
meti hvenær hljómgrunnur skapaðist fyrir nýjum hugmyndum um stjórnarfar á 19. öld, þ. á m. á Íslandi
greini þróunarsögu hugmynda um þjóðfrelsi, þing, stjórnarskrá, kosningarétt og jafnrétti kynja
meti nokkra áfanga og áberandi atburði í sjálfstæðisbaráttunni á Íslandi, t.d. þjóðfundinn (sem stjórnlagaþing og tákn fyrir seinni tíma)
þekki nokkra einstaklinga, samtök, tímarit o.fl. sem mörkuðu spor í sjálfstæðisbaráttu og framfaraviðleitni Íslendinga
kanni viðhorf almennings til formlegrar stjórnmálabaráttu og umbótaviðleitni á 19. öld, t.d. með því að kynna sér ákveðna einstaklinga
meti víxlverkun og tengsl milli hagsmuna og hugsjóna, hversdagslífs og stjórnmálabaráttu, einstaklinga og atvinnustétta, framfarahyggju og íhaldssemi
tefli saman sjónarmiðum sem takast á um varðveislu náttúru (t.d. hálendis) og menningarverðmæta (t.d. bygginga) annars vegar og um nýsmíð og hagnýtingu hins vegar
þekki sögu líknar- og framfarafélaga, ekki síst þeirra sem konur stóðu að, forsendur þeirra, stefnu og starfsemi (t.d. Thorvaldsensfélagsins, Hjálpræðishersins og Hvítabandsins)
þekki ýmsar myndir kristniboðs í nýlendum og hjálendum, t.d. í Afríku
þekki vakningar- og andófshreyfingar á mismunandi menningarsvæðum, t.d. Tæping- eða boxarahreyfinguna í Kína
skoði og meti þróun kvenfrelsisbaráttu á Íslandi og erlendis
kanni mannréttindabaráttu á völdum stöðum og tímum og með mismunandi aðferðum, t.d. baráttu Gandhis á Indlandi og jafnréttisbaráttu svartra í Bandaríkjunum og Suður-Afríku
þekki þróun alþjóðlegrar samvinnu sem birtist m.a. í starfsemi Rauða krossins, Þjóðabandalagsins og Sameinuðu þjóðanna og samrunaferlinu í Evrópu
beiti og gagnrýni hugtök á borð við staðleysu (útópíu), afturhvarf, nývæðingu, framfarir, tómhyggju
Hversdagslíf og hugmyndastefnur á 19. öld
Tækninýjungar til góðs og ills
skoði tímabilið frá 18. öld til nútímans sem skeið mikilla tæknibreytinga
rökræði hvernig uppgötvanir í vísindum og tækni eru háðar sögulegu samhengi
tefli saman mismunandi viðhorfum til tækni, svo sem atvinnu- og umhverfissjónarmiðum, hugmyndum um nægtaþjóðfélag eða firringu
greini efnahagsleg áhrif tæknibreytinga, þ.e. á stöðu atvinnugreina, afköst, vinnuálag, hagkvæmni, útbreiðslu, verðlag, nýjar vörur, nýja eftirspurn, margfeldisáhrif
meti félagsleg áhrif tækninýjunga á fólksfjölda, byggðamunstur, stéttaþróun, hlutskipti kynjanna og fjölskylduna
kanni stjórnmálaleg áhrif tæknibreytinga, t.d. á stöðu ríkisvalds og ríkja vegna hernaðartækni, nýtingar náttúruauðlinda og geimferða
greini menningarleg áhrif tækninnar, t.d. tilurð nýrra starfsgreina, varðveislu og útbreiðslu þekkingar, breytt orðfæri, nýjan skilning og skipulag á tíma, sköpun neyslumenningar, áhrif á heimilishald
greini áhrif tækni á umhverfi, þ.e. náttúru, mannabyggð, dýralíf, gróður, loftslag
kunni að leita fagurfræðilegra áhrifa tækni, t.d. á hönnun, myndgerð (fjölföldun, ný efni), bókmenntir (vísindaskáldskapur, ný minni), tilurð nýrra listgreina (ljósmyndir, kvikmyndir)
greini nokkra þætti tækniþróunar á Íslandi, svo sem í sjávarútvegi (t.d. íshús, vélbáta, skuttogara) og landbúnaði (gaddavír, þurrkun votlendis, lífræna ræktun); aðlögun erlendrar tækni og innlendar nýjungar
kanni eina eða fleiri tækninýjungar til nokkurrar hlítar, svo sem gufuvél, járnbrautarlestir, kafbáta, vélbyssur, læknislyf, rafvæðingu, síma og önnur fjarskiptatæki, kæliskápa, bíla, nýjungar í orkunotkun (t.d. notkun á gasi, olíu eða kjarnorku)
Átök á heimsvísu
skoði valdastöðu Evrópu í heiminum í samhengi iðnvæðingar og nýlendustefnu
þekki atburðarás heimsstyrjaldanna í stórum dráttum
leggi mat á þær aðstæður og ferli sem heimsstyrjaldirnar spruttu upp úr, svo sem hugmyndastefnur, markaði, ríkjafyrirkomulag, stjórnarfar
kanni stríð sem hefðbundna lausn á milliríkjadeilum og viðleitni til að finna aðrar lausnir
þekki til rússnesku byltingarinnar og hugmyndafræði hennar
þekki nokkra þætti í hugmyndafræði nasisma og fasisma, svo sem um yfirburði sumra kynþátta, lífsrými og hlutverk foringjans; enn fremur vott af slíkum hugmyndum á Íslandi
þekki framgang nasismans og mismunandi skýringarhugmyndir um eðli hans og athafnir
þekki mismunandi afdrif landa og þjóða í seinni heimsstyrjöld, svo sem Norðurlanda, Frakklands, Hollands, Póllands, Sviss og Kína
kanni rætur kalda stríðsins, atburðarásina í stórum dráttum, íslenskt kaldastríðssamfélag og -menningu, andóf og endalok kalda stríðsins
Velferð í deiglu
þekki rætur velferðarhugmynda í Evrópu, m.a. í mannréttindaskrám
þekki mismunandi hugmyndir um hlutverk ríkisins við jöfnun á aðstöðu þegnanna
tengi velferðarhugmyndir við New Deal í Bandaríkjunum, jafnaðarstefnu á Norðurlöndum, líknarfélög í ýmsum löndum o.fl.
greini þróun og áhrifavalda velferðarríkisins eftir stríð, einkum á Norðurlöndum
greini þróun einstakra þátta velferðarríkisins, svo sem menntunar, heilbrigðismála, almannatrygginga og menningarstarfsemi
þekki breytilegar áherslur í velferðarmálum á ýmsum tímaskeiðum og skiptar skoðanir um réttmæti og útfærslu þeirra, enn fremur um forsjá opinberra stofnana og frumkvæði einstaklinga og hópa
skoði velferðarmál í alþjóðlegu ljósi, m.a. með tilliti til þróunarlanda
kanni afmarkað dæmi um velferðarmál á Íslandi, svo sem námslán, skólamáltíðir, örorkulífeyri og fæðingarorlof (feðra og mæðra)
Rýni
þjálfist í að lesa og túlka texta, kort, töflur, gröf og myndir frá mismunandi tímaskeiðum
lesi sér til gagns og greini mismunandi umfjöllun um sagnfræðileg efni, svo sem í kennslubókum, handbókum, fræðiritum og fjölmiðlum
þjálfist í að rýna í gildi og áreiðanleika heimilda og meta hvaða ályktanir og alhæfingar þær gefa tilefni til
leiti að, greini og meti mismunandi sjónarmið um söguleg efni
sýni leikni við að afla sér upplýsinga með margvíslegum hætti og í ólíkum upplýsingamiðlum
tileinki sér og beiti hugtökum um fyrirbæri sögunnar og geri sér grein fyrir afstæði þeirra, gagnsemi og takmörkunum
meti söguleg fyrirbæri út frá forsendum hvers tíma og sjái tengsl þeirra við nútíma
rökræði sérhæfingu fræðigreina sem fjalla um sögu eftir efnissviðum, svo sem hugmyndasögu, menningarsögu, félagssögu, hagsögu, listasögu, bókmenntasögu, fornleifafræði og fleiri greina; möguleika á samþættingu, heildarsýn og „þræði“