SAG 103 Fram um 1800

Áfangamarkmið
Nemandi
Fornöld í nútímanum
leiti arfs fornaldar sem hefur sett mark sitt á seinni tíma
frá stórveldum: ríkisvald, ritlist, tímatal, mannvirki?
frá Grikklandi: orðræða um lýðræði, þekkingu, fegurð og réttlæti?
frá Gyðingum: eingyðistrú?
frá Róm: miðlun menningar?
kanni hvernig menn hafa litið á klassískar menntir á Íslandi, t.d. út frá stöðu latínu og grísku og þáttum í byggingarlist (langsnið)
Menningarheimar á miðöldum
geti borið saman kristni og íslam, hvað sameiginlegt er og hvað ólíkt, t.d. um uppruna, útbreiðslu, trúboð, stöðu kynja, myndnotkun, guðshús, manngildi eða tengsl trúar og ríkisvalds
kanni tengsl og árekstra íslams og kristni í sögunni, t.d. meðal Mára á Spáni, í krossferðunum eða tengsl milli múslíma/Tyrkja og Evrópumanna
fylgi efnisþætti eftir gegnum aldir, t.d. þýðingu Miðjarðarhafsins, hlutverki Rómar eða Palestínumálinu (langsnið)
kanni og rökræði að hvaða marki íslenskt samfélag fram að siðaskiptum hafi fallið að eða vikið frá því sem einkenndi norræn og evrópsk miðaldasamfélög um trú, stjórnarfar, atvinnuhætti, menntir og hugarfar
Ný heimsmynd
kanni hvað fólst í tímabilinu og hugtakinu endurreisn varðandi listsköpun, mannskilning, stjórnarfar og efnahagsþróun
leiti skýringa á landafundum Portúgala og Spánverja út frá trúarhvöt, tækni, siglingareynslu, ágóðavon og fleiri þáttum og beri þá saman við siglingar Kínverja
athugi áhrif alþjóðavæðingar á landafundatíma á menningu, umhverfi, viðhorf og samfélag á mismunandi stöðum í heiminum
kanni áfanga hnattvæðingar, frá víkingaferðum til Netsins, og spái fyrir um frekari áfanga (langsnið)
meti jarðveg siðaskipta í Evrópu út frá hugmyndum endurreisnar, trúarkenningum, stjórnarfari og tækni
reki ferli siðbreytingar á 16. öld á Norðurlöndum og einkum þó á Íslandi
þekki útbreiðslu einstakra trúarbragða og trúfélaga á líðandi stund (þversnið)
glími við málefni sem ýmsar skoðanir voru uppi um á siðbreytingartíma á Íslandi og erlendis, svo sem afstöðu til mynda og líkneskja, til fræðslu, tengsla milli yfirvalds og þegna (Augsborgarsamþykktin o.fl.), hlutverks fjölskyldu, stöðu kynja, skemmtana og kynlífs
þekki í stórum dráttum hvernig náttúruvísindi þróuðust frá endurreisn til upplýsingar
greini að hvaða leyti „vísindabyltingin“ var byggð á gömlum grunni, t.d. um hin reglulegu, fögru form og hlutföll, og hvað víkkaði grunninn með fjölþættari athugunum og tilraunum
Borg og sveit
leiti skýringa á því að verulegt þéttbýli myndaðist seint á Íslandi
geri sér mynd af borgum og öðru þéttbýli á 17.-18. öld, uppruna þess og borgarlífi, svo sem London, Kaupmannahöfn, Amsterdam, París eða Feneyjum; enn fremur vísi að þéttbýli á Íslandi og í Færeyjum, einkum í Vestmannaeyjum, Skálholti, Reykjavík og Þórshöfn
þekki til fjölskyldulífs (t.d. stöðu kynja og sambands foreldra og barna) á fyrri hluta nýaldar, einkum á Íslandi, með samanburði við aðra staði
kynni sér listalíf sem þreifst í skjóli aðals, konunga, kirkju og borgarsamfélags, t.d. tónlist Bachs og Händels, málaralist í Hollandi; hús, garða og hirðlíf í Versölum
kynni sér listræna starfsemi og íslenska handverkshefð eins og hún birtist t.d. í gerð torfbæja
þekki meginlínur í þróun húsbygginga á Íslandi frá upphafi til þessa dags (langsnið)
fái innsýn í fjölbreytni þjóðskipulags og mannlífs í heiminum, t.d. konungsvald Inka í Suður-Ameríku, vald siðvenju í Kína, vöxt keisaradæmis í Rússlandi, samfélög indíána og evrópskra landnema í Ameríku og ættar- og þorpasamfélög í Afríku og víðar
Ríki og þegnar
þekki til þróunar ríkisvalds í Evrópu frá endurreisn til frönsku byltingarinnar, t.d. í Frakklandi, Danmörku, Svíþjóð, Hollandi, Englandi, Rússlandi og Póllandi
kanni evrópskt ríkisvald með hliðsjón af nokkrum þessara þátta: þjóðfélagsstéttum, stjórnsýsluháttum, hernaðartækni, efnahagsstefnu, hugmyndum réttarríkis, svigrúmi einstaklinga, viðleitni til stöðlunar og einsleitni
kanni þróun stjórnarfars á Íslandi á 16. og 17. öld, t.d. vopnaðar sveitir biskupa, afvopnun eftir siðaskipti, áhrif vaxandi konungsvalds á réttaröryggi, tengsl einokunarverslunar og ábyrgðar konungs á velferð þegnanna, ágóða og „byggðastefnu“
öðlist mynd af valdsviði og stöðu íslenskra embættismanna gagnvart miðstjórnarvaldinu í Danmörku, t.d. á 18. öld
þekki til styrjalda tímabilsins, t.d. Þýskalandsstríðs Dana og Svía, stríðs Spánar við Holland og England; hafi kannað tilefni þeirra, framgang, afdrif hermanna og almennings (kvenna, barna) og túlkun styrjaldanna í samtímanum og síðar
geti rökrætt vopnleysi Íslendinga frá 16. öld með hliðsjón af stöðu landsins í danska ríkinu og fleiri þáttum
Upplýsing
þekki grunnhugmyndir upplýsingarmanna (einkum Lockes, Montesquieus, Rousseaus, Voltaires, Kants og Condorcets) um eðli mannsins og hlutverk siðmenningar, skynsemi og vilja, vísindi og framfarir
þekki stjórnmálaumræðu upplýsingarinnar, m.a. um tengsl þekkingar og valds, áhrif hennar á einstaka fursta og konunga
þekki viðhorf upplýsingarinnar til uppeldis og fræðslu, fjölskyldu og kynjahlutverks, bæði á Íslandi og erlendis
þekki til framkvæmda og aðgerða í anda upplýsingar, einkum á Íslandi, t.d. á sviði bókaútgáfu, landbúnaðar, iðnaðar og refsilöggjafar
lesi og fjalli um sýnishorn af textum upplýsingarmanna, t.d. úr riti Lockes um ríkið, úr skáldsögunni Birtingi eftir Voltaire og úr ritum íslenskra upplýsingarfrömuða
þekki tengsl milli hugmynda upplýsingarinnar og listsköpunar tímabilsins
kanni tengsl milli hugmynda upplýsingarinnar og frönsku byltingarinnar
glími við spurninguna um árangur upplýsingarstefnunnar og hverjum hún gagnaðist
rökræði hvort upplýsingarinnar gæti enn
Rýni
geri sér grein fyrir hvernig minjar og heimildir eru aðgangur okkar að fortíðinni
þjálfist í að lesa og túlka texta, kort og myndir frá mismunandi tímaskeiðum
skilji texta í kennslubókum, handbókum og sagnfræðiritum við hæfi
öðlist leikni við að leita sér upplýsinga með margvíslegum hætti, m.a. í rafrænum miðlum
meti söguleg fyrirbæri út frá forsendum hvers tíma og sjái tengsl þeirra við nútíma
tileinki sér hugtök sem höfð eru um fyrirbæri sögunnar og geri sér grein fyrir afstæði þeirra, gagnsemi og takmörkunum, t.d. hvort „upplýsing“ er heppilegt hugtak til að einkenna ákveðið tímabil og samfélagshætti
rökræði tímabilaskiptingu og kaflaskil í sögunni (fornöld, miðaldir, nýöld, nútími; víkingatími, þjóðveldi, enska öldin, tölvuöld)