SAG 103 Fram um 1800
Áfangalýsing
Í áfanganum er sögunni fylgt í tímaröð frá fornöld og um það bil fram til 1800. Hér er þó ekki samfelldur annáll á ferðinni heldur eru brýn málefni valin úr.
Velja ber markmið úr þrem efnisflokkum hið minnsta og gæta þar dreifingar og fjölbreytni. Efnisflokkarnir og markmiðin innan þeirra mynda heildir (þemu) sem eiga að gefa samhengi og samfellu. Kennarar og nemendur fella efnisþættina í enn stærra samhengi og gæta að bakgrunni þeirra eftir því sem verkast vill og þurfa þykir. Hægt er að útbúa aðra jafngilda efnisflokka og markmið ef gild rök liggja fyrir og markmið eru útfærð með svipuðum hætti og hér er gert. Jafnan þarf að sinna markmiðum sem hafa yfirskriftina rýni.
Fornöld í nútímanum. Í fornöldinni er leitað að þeim arfi sem enn lifir og sett hefur mark sitt á seinni tíma. Hér gefst tækifæri til að kanna viðhorf sem uppi hafa verið á Íslandi á ýmsum tímum til hinnar klassísku fornaldar.
Menningarheimar á miðöldum. Kristni og íslam eru hin stóru trúarbrögð sem breiddust út á fyrri hluta miðalda og hafa síðan mótað mannlíf á stórum svæðum og mæst með friðsamlegum hætti eða árekstrum allt til þessa dags. Íslenskt miðaldasamfélag hefur talist sérstætt og merkilegt en sérstaða þess verður ekki skýr nema það sé skoðað í stærra samhengi.
Ný heimsmynd. Kannað er það hefðbundna álit að um og eftir 1500 hafi orðið róttækar breytingar á heimsmynd Evrópumanna með endurreisn, siðbreytingu, landafundum og vísindabyltingu sem hafi verið stórt skref í átt til hnattvæðingar og nývæðingar, bæði til góðs og ills.
Sveit og borg. Meirihluti íbúa bjó í sveitum á tímabilinu en þéttbýli var vaxandi. Þetta gefur tilefni til að huga að því lífi sem lifað var innan borgarmúra og í bæjum og kotum, einkum fjölskyldulífinu.
Ríki og þegnar. Ríkisvald efldist á nýöld í Evrópu og sú þróun hefur oft verið kennd við einveldi. Hér er litið á fleiri hliðar á þessu ferli og einkum tekið mið af réttaröryggi, regluveldi, skilvirkni og fjölbreytni stjórnarfars á tímabilinu.
Upplýsing. Upplýsingin er hugtak sem notað er til að einkenna 18. öld og fyrri hluta þeirrar nítjándu. Hér eru könnuð nokkur megineinkenni hennar, tengsl við mannlíf tímans og áhrif á seinni tíð.
Rýni. Hér eru markmið sem snúa að aðferðum, mati og íhugun. Oftast er heppilegast að flétta þeim saman við inntaksþættina.
Mismunandi aðferðir geta hentað í þessum áfanga en mikilvægt er að málefni séu tekin fyrir með opnum huga, að hvatt sé til spurninga og að svör séu ekki fyrir fram gefin. Áfanginn er því könnunarleiðangur og greining. Innlifun og skilningur á aðstæðum, lífi og menningu fyrri tíðar á einnig að vera leiðarljós á ferðinni.
Lesa meiraSAG 203 1750 til líðandi stundar
Áfangalýsing
Áfanginn spannar það skeið sem kennt hefur verið við nútíma, frá upplýsingaröld til líðandi stundar. Þetta eru tímar tæknibreytinga, hugsjóna og hagsmuna sem hafa leitt til kjarabóta, velmegunar og menningarauka en einnig stórstyrjalda og eyðingar. Engin leið er að rekja þessa sögu í heild sinni en hér eru dregin upp þemu um nokkur mikilsverð stef sem skarast að nokkru leyti. Fjölþætt svið mannlífs og þjóðlífs eru skoðuð, svo sem lífskjör, menning, lífshættir, stjórnmál og vitundarferli. Tímaþátturinn er grunnviðmið en hann er ekki látinn binda skoðunina. Sögu lands og heims er fléttað saman en þó með misjöfnum áherslum.
Velja ber markmið úr þrem efnisflokkum hið minnsta og gæta þar dreifingar og fjölbreytni. Hægt er að útbúa aðra jafngilda efnisflokka ef gild rök liggja fyrir því og markmið eru útfærð með svipuðum hætti og hér er gert. Jafnan þarf að sinna markmiðum sem hafa yfirskriftina rýni.
Hversdagslíf og hugmyndastefnur á 19. öld. Hér er fjallað um sögu sjálfstæðisbaráttunnar á Íslandi en nemendum og kennurum hefur stundum reynst vandasamt að gæða hana merkingu. Hér er reynt að tengja hana við hugmyndastrauma síns tíma og daglegt líf í landinu. Forystumenn sjálfstæðisbaráttunnar, svo sem Fjölnismenn og Jón Sigurðsson, glímdu við þennan vanda á sínum tíma.
Draumur um betra líf. Allt frá upplýsingaröld hefur sagan mjög einkennst af tilraunum manna til að breyta heiminum og lífsskilyrðum sínum. Hér er litið á nokkrar slíkar tilraunir, bæði í „draumi og vöku“, á sviði hugsunar, menningar, stjórnmála og félagasamtaka.
Tækninýjungar til góðs og ills. Nútíminn er skeið tæknibreytinga sem hafa auðgað og bætt mannlífið en jafnframt skapað nýjan vanda. Hér eru kringumstæður tækninnar kannaðar, leitað að forsendum, fylgst með hagnýtingu og alhliða áhrifum og hugað að einstökum nýjungum, bæði á Íslandi og annars staðar.
Átök á heimsvísu. Heimsstyrjaldirnar á 20. öld eru viðburðir sem hafa markað djúp spor í sögu Íslands jafnt sem annarra landa. Hér er rýnt í stríðin, alræðishugmyndir tímabilsins og kalda stríðið sem fylgdi í kjölfar seinni heimsstyrjaldar.
Velferð í deiglu. Margur lífskjaravandi, sem var fylgifiskur nývæðingar, leystist á 20. öld í vel megandi löndum. Velferðarríki aldarinnar er kannað, hugað að hugmyndum, framkvæmd og skiptum skoðunum um þessi mál, hér á landi sem erlendis.
Rýni. Hér eru markmið sem snúa að aðferðum, hugtökum, frumkvæði, mati og íhugun. Þau fléttast oftast inn í inntaksþættina.
Markmiðin henta vel til verkefnavinnu og sjálfstæðs náms. Hvatt er til alhliða og gagnrýninnar skoðunar og samanburðar.
Lesa meiraSAG 303 Menningarsaga
Áfangalýsing
Í þessum áfanga eru valin tímabil og svið til fjölþættrar menningarlegrar könnunar. Þetta er verkefnavinna þar sem nemendur kryfja viðfangsefni í ljósi margra þátta, t.d. myndlistar, bygginga, bókmennta, heimspeki, hugarfars og félagsgerðar. Ætlunin er að nemendur skapi sér mynd af því sem fengist er við með því að kynna sér frumtexta, skoða samtímamyndefni og hlýða á tónlist ásamt því að tileinka sér fræðilega og skáldlega umfjöllun um efnið. Úrvinnsla og framsetning nemenda miði að því að miðla þekkingu og skilningi ásamt tilfinningu fyrir tíðaranda. Í ferlinu þarf að sundurgreina efnið, skipuleggja vinnuna, tengja efnisþætti og velja sjónarhorn. Gert er ráð fyrir að jafnaðarlega sé staldrað við og skipulega rætt um aðferðir, eðli heimilda, tengsl efnisþátta og möguleika á heildarmynd.
Lesa meiraSAG 313 Tuttugasta öld
Áfangalýsing
Heimsstyrjaldirnar tvær eru tíðum látnar skipta tímabilum á tuttugustu öld. Hér er fylgt þeirri aðferð en seinni heimsstyrjöldin er þó að mestu tekin til umfjöllunar í fyrri áfanga (SAG 203) og í 9. bekk grunnskóla. Tímabilið eftir stríð fram til um 1990 er kennt við kalt stríð og er skoðað í ljósi þess að því er nú talið lokið og mikil gróska er í rannsóknum á tímabilinu.
Gert er ráð fyrir að öllum efnisflokkum sé sinnt í þessum áfanga en að valið sé milli markmiða í hverjum efnisflokki.
Markmiðin henta vel til verkefnavinnu og sjálfstæðs náms. Sum tímaskeið og atburðir eru svo skammt frá okkur í tíma að hægt er að leita til þeirra sem lifðu þá. Enn fremur er oft fjallað um þessi efni í dagblöðum, sjónvarpi og á Netinu. Oft er þetta einnig efniviður í skáldskap og kvikmyndum. Nýjar upplýsingar koma ört fram og viðhorf breytast með skjótum hætti. Því verður hlutverk kennarans ekki síst að leiðbeina um alhliða og gagnrýna skoðun og samanburð.
Lesa meira