NÁT 103 Líffræði

Áfangamarkmið

Nemandi

geri sér grein fyrir eðli og hlutverki líffræðinnar sem vísindagreinar en í því felst að

• geta rökstutt viðhorf sín til líffræðilegra dægurmála
• geta gert greinarmun á vísindum, hjávísindum og trú
• geta nefnt dæmi um þróun líffræðilegra hugmynda frá fortíð til nútíðar

þekki vísindalega aðferð og þjálfist í að beita nokkrum rannsóknaraðferðum líffræðinnar en í því felst að

• geta skilgreint líf og nefnt dæmi sem eru á mörkum lifandi og lífvana ástands
• gera sér grein fyrir mikilvægi grunnrannsókna
• geta notað greiningarlykla, smásjá og fleiri tæki við lausn líffræðilegra viðfangsefna
• geta metið og túlkað niðurstöður rannsókna

þekki helstu efnaflokka sem lífverur eru byggðar úr og hlutverk þeirra en í því felst að

• geta gert greinarmun á byggingarefnum, orkugefandi efnum og stýriefnum í efnaskiptum
• þekkja eðli og mikilvægi ensíma í lífsstarfseminni og helstu þætti sem hafa áhrif á starfsgetu þeirra
• þekkja gerð litninganna og hlutverk þeirra

þekki gerð og starfsemi frumna en í því felst að

• geta útskýrt í máli og myndum gerð helstu frumulíffæra og starfsemi þeirra
• geta útskýrt hvernig frumur taka inn og nýta sér næringarefni og losa úrgang
• geta lýst hvernig frumur fjölga sér
• þekkja mun á kjarnafrumum og dreifkjörnungum
• geta lýst ólíkum frumugerðum og nefnt dæmi um sérhæfingu og verkaskiptingu frumna í fjölfruma lífverum
• geti tengt sjúkdóma í lífverum við óeðlilega frumustarfsemi

skilji grunnhugmyndir í erfðatækni en í því felst að

• þekkja í megindráttum gerð og verkun erfðaefnisins frá geni til myndunar prótíns
• geta lýst einföldum erfðum og kynbundnum
• þekki lífshætti og gerð veira, gerla (baktería), sveppa og sníkjudýra og geti í því sambandi
• lýst samskiptum þeirra við aðrar lífverur til góðs og ills

þekki gerð og þróun íslenskra vistkerfa á landi, í vatni og á sjó en í því felst að

• þekkja samskiptaform lífvera innan vistkerfa
• geta útskýrt mikilvægi fjölbreytileika lífvera fyrir heilbrigði vistkerfa
• geta lýst flutningi efna á milli lífvera og lofthjúps
• skilja gildi ósonlagsins og koltvíoxíðs í andrúmslofti fyrir lífverur
• gera sér grein fyrir hvernig vistkerfi eru nýtt í þágu manna og hver eru helstu vandamál þar að lútandi

Efnisatriði

Lifandi vera, lífríki, vísindaleg aðferð, helstu efnaflokkar lífvera, byggingarefni, orkugefandi efni, stýriefni efnaskipta, ensím, einfrumungur, fjölfrumungur, kjarnafruma, dreifkjörnungur, frumulíffærin og hlutverk þeirra, frumuát, velli, flæði, osmósa, ljóstillífun, orkuvinnsla, myndun efna, ýmsar frumugerðir, frumuskipting, kyntengdar erfðir, kynfruma, okfruma, litningar, gen, DNA, RNA, prótein, próteinmyndun, mítósa, meiósa, einlitna, tvílitna, klónun, erfðabreyttar lífverur, genaferja, móðurfruma, dótturfruma, bygging og lífshættir veira, baktería (gerla) og sveppa, gerð vistkerfa á Íslandi á landi, í vötnum og í sjó og sérkenni þeirra, lífvist, líffélag, fæðukeðja, íslenskir dýrastofnar og nýting þeirra, breytingar á stofnstærð, framvinda vistkerfa, gildi ósonlags og koltvíoxíðs fyrir lífverur, sjálfbær nýting, samspil manna og náttúru.